Anne Baker is hoogleraar Psycholinguïstiek en Taalpathologie en hoogleraar Nederlandse Gebarentaal aan de Universiteit van Amsterdam.Jan Don is universitair docent Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam.Kees Hengeveld is hoogleraar Theoretische Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

• Lijst figuren en tabellen xiVoorwoord xiiiIllustratiebronnen xvDeel I Taal en Taalvermogen 11 Van taal naar taalwetenschap 31.1 Inleiding 31.2 Talen 41.3 Andere talen 71.4 Verschillen 111.5 Taalwetenschap 131.6 Verschillende grammatica’s 141.7 De inhoud van dit boek en de deelterreinen van de taalwetenschap 16Samenvatting 18Opdrachten 19Zelftoets 19Verantwoording en verder lezen 202 De taalgebruiker 212.1 Inleiding 212.2 Kennen en kunnen: het cognitief systeem 222.3 Taal en hersenen 242.4 Taalbegrip 272.4.1 Het herkennen van klanken 272.4.2 Het herkennen van woorden 282.4.3 Zinsbegrip 292.4.4 Interpretatie van uitingen 312.4.5 Van spraakherkenning tot interpretatie 312.5 Taalproductie 322.5.1 Wat wil je zeggen? 332.5.2 Vormgeving: de grammaticale codering 342.5.3 Formuleren: fonologische codering 342.5.4 Articuleren 362.5.5 Spreken: van intentie tot articulatie 36Samenvatting 36Opdrachten 38Zelftoets 39Verantwoording en verder lezen 393 Taalverwerving 403.1 Inleiding 403.2 Hoe leren kinderen taal? 413.3 In welke volgorde verloopt de eerste-taalverwerving? 443.4 Welke factoren beïnvloeden de verwerving van een tweede taal? 473.5 In welke volgorde verloopt de verwerving van een tweede taal? 493.6 Tweetalige ontwikkeling 53Samenvatting 54Opdrachten 55Zelftoets 56Verantwoording en verder lezen 57Deel II Taal en Interactie 594 Discourse 614.1 Inleiding 614.2 Interpretatie en gevolgtrekking 624.3 Samenwerking 634.4 Gesprekken 654.5 Samenhang via taalvormen 70Samenvatting 73Opdrachten 73Zelftoets 74Verantwoording en verder lezen 745 Taalhandelingen 755.1 Inleiding 755.2 De uiting als handeling 765.3 Informatiestructuur 805.4 Pragmatische gepastheid 83Samenvatting 86Opdrachten 86Zelftoets 86Verantwoording en verder lezen 87Deel III Zinnen en hun betekenis 896 Zinsdelen en woordsoorten 916.1 Inleiding 916.2 Zinsdelen 926.3 Zinnen, bijzinnen en woordgroepen 936.4 Typen woordgroepen 946.5 Hoofden en modifi ceerders 966.6 Woordgroepstructuur 976.7 Woordgroepen versus woorden 1016.8 Woordsoorten: inhoudswoorden 1016.9 Woordsoorten: functiewoorden 103Samenvatting 104Opdrachten 104Zelftoets 105Verantwoording en verder lezen 1067 Enkelvoudige zinnen 1077.1 Inleiding 1077.2 Functies van woordgroepen binnen de zin 1087.3 Valentie 1107.4 Semantische rollen 1127.5 Grammaticale rollen 1137.6 Het markeren van semantische en grammaticale rollen 1147.7 Valentiereductie 1157.8 Refl exieve constructies 1167.9 Pronominalisatie 117Samenvatting 118Opdrachten 118Zelftoets 119Verantwoording en verder lezen 1208 Complexe zinnen 1218.1 Inleiding 1218.2 De functie van bijzinnen 1218.3 De vorm van bijzinnen 1248.4 Interactie tussen hoofd- en bijzin 1268.4.1 Equi-deletie 1268.4.2 Raising 1278.4.3 Consecutio temporum 1288.5 Gecoördineerde zinnen 1298.6 De vorm van gecoördineerde zinnen 130Samenvatting 131Opdrachten 131Zelftoets 132Verantwoording en verder lezen 1329 Woordvolgorde 1339.1 Inleiding 1339.2 Volgorde en niveaus van analyse 1349.3 Woordvolgorde op zinsniveau 1359.4 Zinstype 1369.5 Ingebedde zinnen 1379.6 Complexiteit 1389.7 De informatiestatus van zinsdelen 1389.8 Woordvolgorde op zinsdeelniveau 1399.8.1 Het nominale zinsdeel 1409.8.2 Het verbale zinsdeel 1409.9 Samenhang 1419.10 Discontinue zinsdelen 143Samenvatting 144Opdrachten 144Zelftoets 145Verantwoording en verder lezen 14510 Zinsbetekenis 14610.1 Inleiding 14610.2 Compositionaliteit 14710.3 Nominale woordgroepen: referentie 14710.4 Nominale woordgroepen: deixis en anafora 15210.5 Verbale woordgroepen: tijd en aspect 15510.6 Verbale woordgroepen: situatietypen 158Samenvatting 160Opdrachten 161Zelftoets 161Verantwoording en verder lezen 162Deel IV Woorden en hun betekenis 16311 Woordenschat 16511.1 Inleiding 16511.2 Wat is een woord? 16611.3 De relatie tussen woordvorm en betekenis 16711.4 Inhouds- en functiewoorden 16811.5 Het lexicon 17011.6 Soorten lexicale informatie 17211.7 Woordenboeken 17311.8 Betekenis en betekenisrelaties 17511.9 Betekenisbeschrijving 17611.10 Woorden over de grenzen van talen 177Samenvatting 179Opdrachten 180Zelftoets 181Verantwoording en verder lezen 18112 Woordvorming 18212.1 Inleiding 18212.2 De interne structuur van woorden 18312.3 De functies van woordvorming 18412.4 Derivatie 18512.5 Flexie 18812.6 De vormen van de morfologie 18912.7 De structuur van woorden en hun betekenis 19212.8 Verschillen tussen fl exie en derivatie 19312.9 Verschillen tussen talen 194Samenvatting 196Opdrachten 197Zelftoets 198Verantwoording en verder lezen 19813 Samenstellingen en uitdrukkingen 19913.1 Inleiding 19913.2 Structuur en betekenis van samenstellingen 20013.3 Soorten samenstellingen 20313.4 Incorporatie 20313.5 Idiomatische uitdrukkingen 20413.6 De betekenis van idiomatische uitdrukkingen 206Samenvatting 209Opdrachten 210Zelftoets 210Verantwoording en verder lezen 210Deel V Spraakklanken 21114 Spreken en verstaan – spraakklanken 21314.1 Inleiding 21314.2 Spreken 21414.3 Spraakgeluid 21514.4 Horen en verstaan 21714.5 Spraakklanken 21714.5.1 Inleiding 21714.5.2 Pulmonische consonanten 21814.5.3 Niet-pulmonische consonanten 22014.5.4 Vocalen 22114.5.5 Diftongen 22214.5.6 Overige kenmerken 22214.6 Spraaksynthese en spraakherkenning 222Samenvatting 223Opdrachten 224Zelftoets 224Verantwoording en verder lezen 22515 Klanksystematiek en fonologische processen 22615.1 Inleiding 22615.2 Distinctiviteit 22715.3 Klanksystemen 22915.4 Distinctieve kenmerken 23315.5 Morfofonologische processen 23415.6 Grafemen en fonemen 236Samenvatting 237Opdrachten 237Zelftoets 238Verantwoording en verder lezen 23816 Lettergrepen, klemtoon en intonatie 23916.1 Inleiding 23916.2 De lettergreep: fonotaxis 24016.3 Het woord: klemtoon 24316.4 De zin: intonatie 24416.5 Ritme 246Samenvatting 247Opdrachten 247Zelftoets 248Verantwoording en verder lezen 248Deel VI Talen en Taalgemeenschap 24917 Verschillen en overeenkomsten tussen talen 25117.1 Inleiding 25117.2 Overeenkomsten tussen talen 25217.3 Genetische verwantschap 25417.4 Taal en cultuur 25917.5 Taal en denken: de Sapir-Whorf-hypothese 262Samenvatting 265Opdrachten 265Zelftoets 266Verantwoording en verder lezen 26618 Taalvariatie 26718.1 Inleiding 26718.2 Wat is een taal? 26818.3 Wat is een dialect? 26918.4 De bestudering van taalvariatie 27118.5 Taalvariatie en sociale factoren 27218.5.1 Plaats of regio 27318.5.2 Sociale klasse 27518.5.3 Etnische groep 27618.5.4 Leeftijd 27718.5.5 Sekse 27718.6 Andere factoren: de situatie en de linguïstische context 27918.7 Taalvariatie en sociale betekenis 280Samenvatting 281Opdrachten 282Zelftoets 282Verantwoording en verder lezen 28319 Taalverandering 28419.1 Inleiding 28419.2 Historische taalwetenschap 28519.3 Het veranderingsproces 28819.4 Sociale groepen in taalverandering 29219.5 De inbedding van veranderingen in het taalsysteem 29419.6 De waardering voor taalverandering 295Samenvatting 296Opdrachten 296Zelftoets 296Verantwoording en verder lezen 29720 Tweetaligheid 29820.1 Inleiding 29820.2 De tweetalige taalgemeenschap 29920.3 Taalpolitiek 30120.4 Tweetalig onderwijs 30120.5 De tweetalige taalgebruiker 30320.6 Tweetalig taalgebruik en interferentie 30420.7 Het ontstaan van nieuwe talen 308Samenvatting 310Opdrachten 310Zelftoets 310Verantwoording en verder lezen 311Bibliografie 312Index 319

Anne Baker is hoogleraar Psycholinguïstiek en Taalpathologie en hoogleraar Nederlandse Gebarentaal aan de Universiteit van Amsterdam.Jan Don is universitair docent Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam.Kees Hengeveld is hoogleraar Theoretische Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

• Lijst figuren en tabellen xiVoorwoord xiiiIllustratiebronnen xvDeel I Taal en Taalvermogen 11 Van taal naar taalwetenschap 31.1 Inleiding 31.2 Talen 41.3 Andere talen 71.4 Verschillen 111.5 Taalwetenschap 131.6 Verschillende grammatica’s 141.7 De inhoud van dit boek en de deelterreinen van de taalwetenschap 16Samenvatting 18Opdrachten 19Zelftoets 19Verantwoording en verder lezen 202 De taalgebruiker 212.1 Inleiding 212.2 Kennen en kunnen: het cognitief systeem 222.3 Taal en hersenen 242.4 Taalbegrip 272.4.1 Het herkennen van klanken 272.4.2 Het herkennen van woorden 282.4.3 Zinsbegrip 292.4.4 Interpretatie van uitingen 312.4.5 Van spraakherkenning tot interpretatie 312.5 Taalproductie 322.5.1 Wat wil je zeggen? 332.5.2 Vormgeving: de grammaticale codering 342.5.3 Formuleren: fonologische codering 342.5.4 Articuleren 362.5.5 Spreken: van intentie tot articulatie 36Samenvatting 36Opdrachten 38Zelftoets 39Verantwoording en verder lezen 393 Taalverwerving 403.1 Inleiding 403.2 Hoe leren kinderen taal? 413.3 In welke volgorde verloopt de eerste-taalverwerving? 443.4 Welke factoren beïnvloeden de verwerving van een tweede taal? 473.5 In welke volgorde verloopt de verwerving van een tweede taal? 493.6 Tweetalige ontwikkeling 53Samenvatting 54Opdrachten 55Zelftoets 56Verantwoording en verder lezen 57Deel II Taal en Interactie 594 Discourse 614.1 Inleiding 614.2 Interpretatie en gevolgtrekking 624.3 Samenwerking 634.4 Gesprekken 654.5 Samenhang via taalvormen 70Samenvatting 73Opdrachten 73Zelftoets 74Verantwoording en verder lezen 745 Taalhandelingen 755.1 Inleiding 755.2 De uiting als handeling 765.3 Informatiestructuur 805.4 Pragmatische gepastheid 83Samenvatting 86Opdrachten 86Zelftoets 86Verantwoording en verder lezen 87Deel III Zinnen en hun betekenis 896 Zinsdelen en woordsoorten 916.1 Inleiding 916.2 Zinsdelen 926.3 Zinnen, bijzinnen en woordgroepen 936.4 Typen woordgroepen 946.5 Hoofden en modifi ceerders 966.6 Woordgroepstructuur 976.7 Woordgroepen versus woorden 1016.8 Woordsoorten: inhoudswoorden 1016.9 Woordsoorten: functiewoorden 103Samenvatting 104Opdrachten 104Zelftoets 105Verantwoording en verder lezen 1067 Enkelvoudige zinnen 1077.1 Inleiding 1077.2 Functies van woordgroepen binnen de zin 1087.3 Valentie 1107.4 Semantische rollen 1127.5 Grammaticale rollen 1137.6 Het markeren van semantische en grammaticale rollen 1147.7 Valentiereductie 1157.8 Refl exieve constructies 1167.9 Pronominalisatie 117Samenvatting 118Opdrachten 118Zelftoets 119Verantwoording en verder lezen 1208 Complexe zinnen 1218.1 Inleiding 1218.2 De functie van bijzinnen 1218.3 De vorm van bijzinnen 1248.4 Interactie tussen hoofd- en bijzin 1268.4.1 Equi-deletie 1268.4.2 Raising 1278.4.3 Consecutio temporum 1288.5 Gecoördineerde zinnen 1298.6 De vorm van gecoördineerde zinnen 130Samenvatting 131Opdrachten 131Zelftoets 132Verantwoording en verder lezen 1329 Woordvolgorde 1339.1 Inleiding 1339.2 Volgorde en niveaus van analyse 1349.3 Woordvolgorde op zinsniveau 1359.4 Zinstype 1369.5 Ingebedde zinnen 1379.6 Complexiteit 1389.7 De informatiestatus van zinsdelen 1389.8 Woordvolgorde op zinsdeelniveau 1399.8.1 Het nominale zinsdeel 1409.8.2 Het verbale zinsdeel 1409.9 Samenhang 1419.10 Discontinue zinsdelen 143Samenvatting 144Opdrachten 144Zelftoets 145Verantwoording en verder lezen 14510 Zinsbetekenis 14610.1 Inleiding 14610.2 Compositionaliteit 14710.3 Nominale woordgroepen: referentie 14710.4 Nominale woordgroepen: deixis en anafora 15210.5 Verbale woordgroepen: tijd en aspect 15510.6 Verbale woordgroepen: situatietypen 158Samenvatting 160Opdrachten 161Zelftoets 161Verantwoording en verder lezen 162Deel IV Woorden en hun betekenis 16311 Woordenschat 16511.1 Inleiding 16511.2 Wat is een woord? 16611.3 De relatie tussen woordvorm en betekenis 16711.4 Inhouds- en functiewoorden 16811.5 Het lexicon 17011.6 Soorten lexicale informatie 17211.7 Woordenboeken 17311.8 Betekenis en betekenisrelaties 17511.9 Betekenisbeschrijving 17611.10 Woorden over de grenzen van talen 177Samenvatting 179Opdrachten 180Zelftoets 181Verantwoording en verder lezen 18112 Woordvorming 18212.1 Inleiding 18212.2 De interne structuur van woorden 18312.3 De functies van woordvorming 18412.4 Derivatie 18512.5 Flexie 18812.6 De vormen van de morfologie 18912.7 De structuur van woorden en hun betekenis 19212.8 Verschillen tussen fl exie en derivatie 19312.9 Verschillen tussen talen 194Samenvatting 196Opdrachten 197Zelftoets 198Verantwoording en verder lezen 19813 Samenstellingen en uitdrukkingen 19913.1 Inleiding 19913.2 Structuur en betekenis van samenstellingen 20013.3 Soorten samenstellingen 20313.4 Incorporatie 20313.5 Idiomatische uitdrukkingen 20413.6 De betekenis van idiomatische uitdrukkingen 206Samenvatting 209Opdrachten 210Zelftoets 210Verantwoording en verder lezen 210Deel V Spraakklanken 21114 Spreken en verstaan – spraakklanken 21314.1 Inleiding 21314.2 Spreken 21414.3 Spraakgeluid 21514.4 Horen en verstaan 21714.5 Spraakklanken 21714.5.1 Inleiding 21714.5.2 Pulmonische consonanten 21814.5.3 Niet-pulmonische consonanten 22014.5.4 Vocalen 22114.5.5 Diftongen 22214.5.6 Overige kenmerken 22214.6 Spraaksynthese en spraakherkenning 222Samenvatting 223Opdrachten 224Zelftoets 224Verantwoording en verder lezen 22515 Klanksystematiek en fonologische processen 22615.1 Inleiding 22615.2 Distinctiviteit 22715.3 Klanksystemen 22915.4 Distinctieve kenmerken 23315.5 Morfofonologische processen 23415.6 Grafemen en fonemen 236Samenvatting 237Opdrachten 237Zelftoets 238Verantwoording en verder lezen 23816 Lettergrepen, klemtoon en intonatie 23916.1 Inleiding 23916.2 De lettergreep: fonotaxis 24016.3 Het woord: klemtoon 24316.4 De zin: intonatie 24416.5 Ritme 246Samenvatting 247Opdrachten 247Zelftoets 248Verantwoording en verder lezen 248Deel VI Talen en Taalgemeenschap 24917 Verschillen en overeenkomsten tussen talen 25117.1 Inleiding 25117.2 Overeenkomsten tussen talen 25217.3 Genetische verwantschap 25417.4 Taal en cultuur 25917.5 Taal en denken: de Sapir-Whorf-hypothese 262Samenvatting 265Opdrachten 265Zelftoets 266Verantwoording en verder lezen 26618 Taalvariatie 26718.1 Inleiding 26718.2 Wat is een taal? 26818.3 Wat is een dialect? 26918.4 De bestudering van taalvariatie 27118.5 Taalvariatie en sociale factoren 27218.5.1 Plaats of regio 27318.5.2 Sociale klasse 27518.5.3 Etnische groep 27618.5.4 Leeftijd 27718.5.5 Sekse 27718.6 Andere factoren: de situatie en de linguïstische context 27918.7 Taalvariatie en sociale betekenis 280Samenvatting 281Opdrachten 282Zelftoets 282Verantwoording en verder lezen 28319 Taalverandering 28419.1 Inleiding 28419.2 Historische taalwetenschap 28519.3 Het veranderingsproces 28819.4 Sociale groepen in taalverandering 29219.5 De inbedding van veranderingen in het taalsysteem 29419.6 De waardering voor taalverandering 295Samenvatting 296Opdrachten 296Zelftoets 296Verantwoording en verder lezen 29720 Tweetaligheid 29820.1 Inleiding 29820.2 De tweetalige taalgemeenschap 29920.3 Taalpolitiek 30120.4 Tweetalig onderwijs 30120.5 De tweetalige taalgebruiker 30320.6 Tweetalig taalgebruik en interferentie 30420.7 Het ontstaan van nieuwe talen 308Samenvatting 310Opdrachten 310Zelftoets 310Verantwoording en verder lezen 311Bibliografie 312Index 319