Luis Rei Nunez – författare

No verán de 1975, no Ferrol que tres anos atrás vivira tráxicas xornadas de insurrección obreira, Moncho Reboiras cae abatido logo dunha asañada persecución da policía franquista. Décadas despois, un comité de emerxencia impulsa a loita contra unha agresión ecolóxica produto da arbitrariedade corrupta e a cobiza. Xa a comezos do século actual, o reporteiro gráfico Nardo Negro documenta eses acontecementos desde os días vertixinosos do Nunca Máis e do Non á Guerra, nun dos momentos de maior manipulación política da Televisión de Galicia. Ao tempo, Marabillas Párraga, unha singular monxa galeguista e de esquerdas, nárrao todo para nós con precisión e claridade. En «Matarán a Reboiras», Luís Rei Núñez déixase guiar polos seus protagonistas e proponnos unha novela na que mandan as vidas e os tempos, sempre incertos.

Castelao foi feliz en Pontevedra, a pequena capital de provincia a que chegou en 1916, cando era fundamentalmente artista. Duas decadas despois, sendo xa sobre todo politico e dirixindo a loita do galeguismo, o estoupido da guerra no veran de 1936 afastao de ali para sempre. Debe deixar atras, canda recordos imborrables, o fillo que tivera que enterrar e o companeiro Boveda, fusilado ao pe dun pineiro polos sublevados. A vida arrastrao daquela por metropoles coma Nova York, Bos Aires, Paris e, de novo, Bos Aires. Son tempos que incluen o seu paso por un ministerio sen carteira do Goberno da Republica no exilio e mais o reencontro casual con Jose Gomez Gayoso, o militante comunista ao que podera recorrer cando a dor do fracaso o leve a facer un encargo que o desacouga: por que non vingar o martirio do seu mellor amigo da Pontevedra onde creron que os sonos ian ser posibles? Do peso na alma dos homes da historia colectiva e das incertezas morais dunha peticion dificil nace a historia con que Rei Nunez regresa a novela de non ficcion. Un titulo que agranda o territorio conquistado polas letras galegas. Unha regalia para os lectores.

Unha muller casa e, tras quedar embarazada, e abandonada polo home, ao que idolatra, no tempo da proclamacion da Republica. O fillo criase como un orfino nun Muros de posguerra de onde tamen el vai acabar dimitindo polo tempo da sua estrea na mocidade. O destino tenlle reservada cita en Barcelona cun nome falso, cunha amante que lle permitira atisbar a plenitude e, de propina, cun crime que o condena a fuxir para sempre. Provisto dunha nova identidade desembarcara daquela en Bos Aires, onde a experiencia da emigracion se vera decontado premiada co exito e cun grande amor. Monte Louro, o mais poderoso referente xeografico da infancia, agrandase na memoria como resumo mitico do que no pasado non puido ser e talvez non sera xa nunca. Tamen andan ao axexo o complexo de culpa, o desequilibrio e, finalmente, unha baixada os infernos na que parece que saira triunfante o Mal. Tera que xurdir o empeno dunha filla cuxa existencia se ignoraba para que moitos anos despois volva semellar posible recomponer o puzzle roto da vida... Todo isto e moito mais contanolo Rei Nunez nunha novela, ganadora do Premio Blanco Amor 2009, que o acredita como mestre do oficio de escribir, chamada a converterse nun clasico das letras galegas.

Este libro conta a vida apaixonante dun home libre e bondadoso e o seu tempo, o dun pais sometido as pulsions mais extremas. Entre 1899 e 1981, a de Rafael Dieste foi unha existencia entre as palabras, o mellor espello da realidade. Como escritor total, e mentres as circunstancias o obrigaban a exercer de soldado, xornalista ou profesor, viviu a Galicia onde o galeguismo loitaba por erguer a bandeira da identidade e a Espana onde o entusiasmado intento dunha sociedade moderna tomou forma efemera de Republica. A Guerra Civil (que el fixo comprometido coa causa da legalidade) e o exilio posterior (que o levou a Bos Aires, Cambridge e Monterrey) dificultaron a sua traxectoria e frearon a sua proxeccion publica. Mais el, unido desde 1934 e para sempre a Carmen Munoz, non deixou que nada estorbase a sua entrega as letras. Nun mundo en debate ideoloxico permanente, e moitas veces encarnizado, de Rafael Dieste quedou o exercicio irrenunciable do libre pensamento. Tamen unha vida sen tacha a que Luis Rei Nunez nos propon volver os ollos nunha moi amena biografia escrita desde o caudal dos datos e unha xustificada admiracion.

O xornalista que levanta acta da peor das mareas negras, o adolescente que se convertera no caddie preferido daquel Franco que ia xogar ao Club de Golf da Zapateira, o escuro funcionario de xulgado que necesita descargar a conciencia cinco decadas despois da hecatombe dun veran terrible... Este libro convoca oportunidades perdidas, mesmo a dun tiranicidio; borras e rescaldos da memoria, individual e colectiva; arelas cun pe no exito e o outro na decepcion; segredos que non morreran gardados, ou sarillos de sonos que son a mellor vitamina na existencia dos seres anonimos. A fin, estamos ante un monllo de historias que lle proponen ao lector o desafio de explorar as topografias da conduta humana. Esta vez e sempre, entre as cousas que estan sendo e os dias que non foron.

Un home baixa do tren cando falta pouco para que o veran de 1959 acabe. Nunca antes estivo na Coruna e chega coa mision de vingar catro camaradas asasinados durante a accion que deberia ponerlle fin a loita do maquis. As pistas levano a un sanatorio das aforas, e mentres el decide cando e como sera o castigo para o traidor, os lectores van asomarse as vidas do grupo que organiza a resistencia civica contra a Dictadura. Daquela, Franco vai sair do pazo de Meiras para unha inauguracion, e o home que baixara do tren pensa: que ocorreria se... En Expediente Artieda, a novela de Luis Rei Nunez, ganadora do Premio Xerais 2000, aparece o heroismo dos que so agardan como premio mais probable, no canto das medallas, a tortura ou o carcere, e non lles importa. Pero tamen aparecen os sonos da infancia, o peso da memoria e o inmenso poder, mesmo destructivo, do amor. Expediente Artieda e unha novela coral, onde se mestura unha voz narradora en terceira persoa, con outras moitas en primeira, que reconstrue a historia da resistencia urbana antifranquista, dende o heroismo dos seres anonimos. Unha novela nostalxica que recrea de forma explendida e evocadora a Coruna do tardofranquismo, unha cidade que se recupera para a memoria dos lectores de hoxe.