X. L. Mendez Ferrin – författare

A figura e mais a obra de X. L. Mendez Ferrin son determinantes na historia da Galicia contemporanea. No caso da sua poesia achamos un rio de longa e as veces accidentada singradura, especialmente por causas politicas durante o periodo franquista, que aqui se detallan. Comeza con Voce na neboa (1957), que nos descobre de xeito embrionario os principais caminos do poeta, e prosegue con Antoloxia popular (1972), poesia civica asinada por Heriberto Bens, poeta heteronimo do noso autor desde Poesia enteira de Heriberto Bens (1980). A publicacion en 1976 de Con polvora e magnolias e un antes e un despois na historia da literatura galega contemporanea pola apertura de horizontes que incorpora e ao seu ciclo poetico compre engadir en O fin dun canto (1982). En 1994 Estirpe supora un importante xiro estilistico e tematico, mentres que Contra Maquieiro (2005) sera un mais ala que pecha o conxunto. Polo medio ainda outras obras moi relacionadas coa expresion plastica Homes e illas (1986), Morte de Amadis (1989), Erotica (1991), O outro (2002) e Albh (2007). Neste volume incluese tamen a sua poesia dispersa, que en parte fora xuntada polo autor en Era na selva de Esm (2004). Anxo Angueira, profesor da Universidade de Vigo, escritor e ensaista, fixo a sua tese sobre Bretana, Esmeraldina de Mendez Ferrin e a edicion critica da poesia de Rosalia de Castro. Esta edicion da poesia do autor ourensan ofrece un longo estudo introdutorio, asi como un detallado repertorio de notas de cada poema.

Aparecida por primeira vez en 1976, a novela Anton e os inocentes segue a nos interpelar na contemporaneidade. Unha escrita habil e desbordante e a responsable de encher as que, segundo Ferrin, son as suas paxinas mais exactas, duras e esixentes . Narda e Berto confluen no Vigo proletario e convulso da decada de 1950. Despregase sobre eles unha tormenta; Anton e a ferida impronunciable dun conflito latente. Este libro e a historia de dous mozos que emprenden unha viaxe cara as sombras da que e imposible regresar.

A lectura de Arraianos ponnos a ollada e a imaxinacion sobre un territorio, nas concas do Limia e do Arnoia, contra as serras do Xures e Laboreiro, para moitos desconecido; un mundo a trasman, separado de todo, tanto de Galicia como de Portugal, habitado por xente distinta e misteriosa que sente a fronteira administrativa como un absurdo, incapaz sen embargo de borrar a conexion historica e cultural entre os dous lados da raia. A recreacion literaria deste espacio humano e xeografico, adquire perspectiva e profundidade no percorrido da ficcion a traves de tempos e momentos historicos diferentes: a rebeldia romantica do Exclaustrado de Diabelle contra a cesion do Couto Mixto a Coroa espanola a mediados do XIX; a imposicion ideal das autoridades republicanas en Ourense sobre os sublevados o 18 de xullo do 36; a violencia asasina das cuadrillas falanxistas nos primeiros anos da posguerra ou a persecucion e captura de militantes galegos antifranquistas nos anos sesenta. O servicio dunha relativa unidade tematica, pretendida na comun referencia espacial do conxunto, Mendez Ferrin emprega tecnicas narrativas -ritmos, puntos de vista, construccions- moi diversas, ademais de facer un uso intencionado de formas dialectais do galego arraiano ou mesmo portugues estandar. Un arraiano, de Vilanova dos Infantes, non podia ser de outra forma, levanos deica terras escravas onde a xente mira con ollos vacunos e avultados. Xente coa que, por algunha razon, e preciso ter moito coidado.

En 1958, X. L. Mendez Ferrin sorprendia o mundo literario co seu primeiro libro de narrativa. Asi o recibia o critico M. Rabanal: Logo de ler dun tiron, literalmente coa boca aberta, co pracer e a emocion gobernandome os pulsos, as enfeitizantes historias dun rapaz como Xose Luis, sinto que se me inhiben as minas pobres dotes criticas e que non acerto a proferir outra cousa que tatexantes eloxios. E e que Mendez Ferrin escribia, a dicir de Cunqueiro, con trazo moi seguro, vivo, obrigando o lector a ver os personaxes, a situacion e o clima de misterio dunha unica ollada . Mesturando con axilidade elementos aproveitados da tradicion popular con elementos de vangarda, combinando mitos arturicos con outros de extraccion grega, fundindo a realidade crua e violenta con simbolismos, alegorias e fantasia, tal e como sinalou Bernardino Grana, o lector ou lectora non e quen de saber se habita nun mundo de insectos que se devoran ou de seres humanos extremadamente crueis. Saudado con entusiasmo, no seu dia, por Otero Pedrayo, este libro, en palabras de Bernardino Grana, e inicial pero definitivo porque, con el, Ferrin comezou a ser narrador, a converterse nun novo mestre. E iso e posible porque, como apunta Xabier Cordal, lemos a Mendez Ferrin co mesmo pracer desacougante que nos leva a reincidir en David Lynch ou Edgar Allan Poe .

E o intre do crepusculo. Agora e cando morre a lus e os perfiles das cousas deixan de ser concretos. Achego a mina cara a fiestra, aos vidrios da fiestra, e vexo a rua longa, ateigada de xente informe, coma un carreiro de formigas que fervera estreitamente, escuramente. Os homes son coma formigas, na vila sen nome. E eu, niste intre do crepusculo, vexoos desdebuxados, esvaidos, pois o alento da mina boca vai embazando progresivamente o cristal que se interpon antre os homes e a mina ollada.